Zielone światło dla zmian systemowych w pulmonologii. Relacja z posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc

1 lipca 2026 br w Sejmie RP odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc. Spotkanie otwarte przez przewodniczącą poseł Henrykę Krzywonos-Strycharską oraz dr n. med. Małgorzatę Czajkowską-Malinowską, konsultant krajową w dziedzinie chorób płuc, służyło omówieniu konkretnych wdrożeń i decyzji systemowych, nad którymi resort zdrowia, NFZ oraz AOTMiT pracowały wspólnie ze środowiskiem medycznym przez ostatnie kilkanaście miesięcy. Wydarzeniu towarzyszyła zorganizowana w Domu Poselskim strefa zdrowia, w której wykonano ponad 150 bezpłatnych badań przesiewowych płuc i udzielano porad antynikotynowych.

Nowy standard wczesnego wykrywania chorób płuc

Głównym tematem rozmów było wdrożenie niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) do koszyka świadczeń gwarantowanych. Przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia potwierdzili, że projekt odpowiednich przepisów przeszedł już kluczowe uzgodnienia, a start programu zaplanowano na jesień tego roku.

Eksperci podkreślali, że wprowadzenie nowoczesnego skriningu to szansa na wykrywanie nie tylko raka płuca w stadiach umożliwiających skuteczne leczenie, ale również innych groźnych schorzeń przewlekłych, takich jak Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc czy choroby śródmiąższowe. Aby program był efektywny, diagnostyka obrazowa ma być wspierana przez nowoczesne systemy informatyczne i narzędzia sztucznej inteligencji, co przyspieszy pracę radiologów i ujednolici standardy opisów.

Prof. Witold Rzyman, konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii klatki piersiowej, podkreślił, że w programach przesiewowych z wykorzystaniem NDTK znacznie większa część zmian nowotworowych jest wykrywana w I i II stadium, czyli na etapie potencjalnie wyleczalnym (w codziennej praktyce to zaledwie 26% przypadków). Ekspert wskazał na cztery kluczowe warunki sukcesu programu:

• Skuteczny nabór osób z grup ryzyka (przy silnym wsparciu lekarzy POZ).

• System monitorowania jakości i centralną bazę danych.

• Standaryzację opisów radiologicznych i ścieżek pacjenta.

• Długofalową i zrozumiałą promocję badań.

Równolegle omówiono zaawansowanie prac nad wdrożeniem tak zwanych Lung Cancer Units (LCU). Te wyspecjalizowane ośrodki, powstające przy centrach pulmonologicznych, mają za zadanie kompleksowo prowadzić pacjenta przez wszystkie etapy diagnostyki i terapii, uwzględniając nie tylko sam nowotwór, ale także liczne schorzenia współistniejące, które często obciążają chorych pulmonologicznych.

Prof. Edyta Szurowska, konsultant krajowa w dziedzinie radiologii, akcentowała, że kluczem do uniknięcia nadrozpoznawalności jest ustrukturyzowany opis radiologiczny oraz niska dawka promieniowania. W tym celu rozwijane jest rozwiązanie informatyczne roboczo nazwane SIMP-Lung. System ma być wspierany przez narzędzia sztucznej inteligencji (AI), które pomogą radiologom w szybszej i bardziej powtarzalnej ocenie obrazów. Aby zapobiec wąskim gardłom kadrowym, rozważane jest także włączenie do opisywania badań rezydentów wyższych lat po odbyciu specjalistycznych staży. 

Co niezwykle istotne, program NDTK posłuży nie tylko wykrywaniu raka. Profil grupy ryzyka pokrywa się z osobami zagrożonymi innymi ciężkimi chorobami płuc. Zgodnie z wytycznymi przedstawionymi przez dr Czajkowską-Malinowską oraz prof. Katarzynę Górską, protokół SIMP-Lung będzie uwzględniał ocenę innych nieprawidłowości:

• Zmiany rozedmowe (POChP): pacjent otrzyma skierowanie w trybie planowym do lekarza rodzinnego lub pulmonologa.

• Choroby śródmiąższowe płuc (włóknienie): ze względu na poważne zagrożenie życia, wykrycie tych zmian będzie skutkowało pilnym skierowaniem do poradni pulmonologicznej, co drastycznie skróci ścieżkę diagnostyczną.

Dr hab. n. med. Szczepan Cofta oraz dr n. med. Marcin Grabicki z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Poznaniu – Kliniki Pulmonologii, Alergologii i Pulmonologii Onkologicznej udowodnili, że sprawne LCU potrafią błyskawicznie przeprowadzić pacjenta od podejrzenia do leczenia radykalnego.

Dlaczego LCU powinny powstawać przy ośrodkach pulmonologicznych? Pacjent z rakiem płuca rzadko jest pacjentem „wyłącznie onkologicznym”. Najczęściej to chory z POChP, rozedmą, niewydolnością oddychania czy obciążeniami tytoniowymi. Zintegrowany zespół (pulmonolog, torakochirurg, radiolog, patomorfolog, onkolog) w jednym miejscu gwarantuje precyzyjną diagnostykę (w tym molekularną i immunoterapię). Projekt przepisów powołujących LCU trafi do konsultacji społecznych w ciągu kilku tygodni, a jego wdrożenie planowane jest na 1 stycznia 2027 roku.

Reforma finansowania i organizacji opieki

Ważną częścią obrad była debata systemowa z udziałem Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji oraz Narodowego Funduszu Zdrowia. Zaprezentowano założenia nowej taryfikacji świadczeń w pulmonologii, która zakłada wyraźny wzrost nakładów finansowych na leczenie chorób układu oddechowego. Łączny budżet na świadczenia pulmonologiczne wzrośnie o ponad 352 mln zł (ok. 10%). Z dotychczasowych 34 grup rozliczeniowych stworzono 44 nowe produkty, lepiej odpowiadające realnym kosztom.

Zmiany obejmują między innymi urealnienie wycen leczenia chorób obturacyjnych i zapaleń płuc, wprowadzenie bardziej elastycznych trybów diagnostyki jednodniowej bez konieczności długiej hospitalizacji oraz wdrożenie nowego, kilkustopniowego modelu rozliczania procedur diagnostycznych. Resort zdrowia zadeklarował również kontynuację programów leczenia gruźlicy wielolekoopornej w warunkach ambulatoryjnych oraz rozszerzanie dostępu do nowoczesnej diagnostyki laboratoryjnej.

Strategia dla chorych na POChP i wyzwania systemowe

Ostatni blok posiedzenia poświęcono obchodom Roku POChP oraz prezentacji oficjalnego stanowiska Polskiej Koalicji Zdrowe Płuca. Przedstawiciele pacjentów i lekarzy wskazywali na konieczność podniesienia standardów wczesnego rozpoznawania tej choroby. 

Dr n. med. Monika Franczuk (IGiChP, PTChP, PKZP) przypomniała, że chorzy latami ignorują kaszel i duszność, przypisując je słabej kondycji lub paleniu tytoniu. Rok POChP ma to zmienić poprzez edukację i podnoszenie standardów badań przesiewowych.

W imieniu Polskiej Koalicji Zdrowe Płuca dr n. med. Aleksander Kania zapowiedział publikację oficjalnego stanowiska i priorytetów systemowych. Wśród najważniejszych postulatów pacjentów i lekarzy znalazły się:

• Zwiększenie roli POZ w opiece koordynowanej nad chorym z POChP.

• Szeroki dostęp do nowoczesnych terapii inhalacyjnych.

• Przygotowanie systemu na refundację terapii biologicznych dla szczególnych fenotypów POChP.

• Obowiązkowe powiązanie programów przesiewowych (takich jak NDTK) z realnie dostępnym poradnictwem antynikotynowym i leczeniem uzależnienia od nikotyny (w tym e-papierosów i podgrzewaczy).

Efektem dotychczasowych prac  Koalicji jest ostateczna publikacja dokumentu: „Głos dla chorych z POChP – Stanowisko Polskiej Koalicji Zdrowe Płuca w sprawie optymalizacji opieki nad pacjentem z POChP w Polsce”. Dokument ten, wskazujący aktualne bariery systemowe oraz propozycje zmian w opiece nad chorymi i jest dostępny do pobrania na stronie internetowej Polskiej Koalicji Zdowe Płuca: KLIK

Podczas dyskusji w Sejmie, środowisko medyczne oraz dyrektorzy szpitali zwrócili również uwagę na wyzwania realizacyjne. Wskazywano, że wyższe wyceny świadczeń muszą iść w parze ze zmianami limitów finansowych dla placówek medycznych. Zwrócono również uwagę na potrzebę zabezpieczenia płynności ścieżek pacjentów w systemach rejestracji, aby osoby z podejrzeniem chorób nowotworowych czy rzadkich były diagnozowane priorytetowo.

Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu potwierdziło wolę wypracowania spójnej strategii dla polskiej pulmonologii. Efektem spotkania będzie przygotowanie oficjalnych rekomendacji, które mają pomóc w sprawnym wdrożeniu zapowiedzianych zmian organizacyjnych i finansowych w nadchodzących miesiącach.

Retransmisję posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc można obejrzeć pod tym linkiem: KLIK