Podsumowanie debaty: „Nowoczesne terapie i organizacja systemu w walce z chorobami płuc”

Choroby płuc stanowią jedno z największych wyzwań cywilizacyjnych i epidemiologicznych współczesnej medycyny. Choć pneumonologia rozwija się obecnie w bezprecedensowym tempie, systemowa ewolucja w zakresie chorób układu oddechowego wciąż napotyka na bariery. Podczas ostatniego panelu Nowoczesne terapie i organizacja systemu w walce z chorobami płuc, który odbył się w ramach konferencji „Priorities and Challenges in Polish and European Drug Policy 2026” eksperci PTChP – dr Małgorzata Czajkowska-Malinowska, prof. Tadeusz Zielonka oraz dr Wojciech Skorupa – dyskutowali o rewolucji terapeutycznej, skali niedodiagnozowania pacjentów oraz potrzebie wdrożenia Narodowej Strategii Pulmonologicznej.

Dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska podkreśliła wyzwania epidemiologiczne i kadrowe jakie stoją przed polską pulmonologią. „Choroby płuc stanowią ogromny problem epidemiologiczny oraz wiążą się z dużymi niedoborami kadrowymi w polskim systemie zdrowia. Dziedzina ta przeżywa obecnie bezprecedensowy postęp technologiczny (w zakresie farmakologii oraz nowoczesnego sprzętu), wykazując jedną z największych dynamik rozwoju wśród specjalności medycznych.”

Dyskusję otworzyło podsumowanie spektakularnego sukcesu, jakim było wprowadzenie nowoczesnych leków przyczynowych (modulatorów CFTR) dla pacjentów z mukowiscydozą. Dr Wojciech Skorupa z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie przytoczył poruszający przykład pacjentki z ciężką niewydolnością oddechową, która przed włączeniem terapii potrafiła co kilka tygodni trafiać do szpitala. Po zastosowaniu leczenia jej wskaźniki na tyle sie poprawiły, że nie wymaga tlenoterapii, co więcej wróciła do pełnej aktywności zawodowej i społecznej. Ekspert tłumaczył, że mukowiscydoza dziś przestała być chorobą wyłącznie pediatryczną. W polskim rejestrze chorych znajduje się obecnie 1910 pacjentów, a w krajach rozwiniętych dorośli stanowią już ponad 50% populacji pacjentów zmagających się z tym schorzeniem.
Zwrócono uwagę na korzyści płynące z rejestracji najnowszych trójwskładnikowych terapii. Nowe cząsteczki nie tylko rozszerzają spektrum chorych kwalifikujących się do leczenia, ale też ułatwiają codzienne funkcjonowanie (mniejsze restrykcje dotyczące przyjmowania leku z bardzo tłustymi posiłkami) oraz wykazują lepszą tolerancję i łatwiejsze zarządzanie interakcjami lekowymi. Następuje naturalne przejście pacjentów z ośrodków pediatrycznych do ośrodków dla dorosłych, co zmienia relację lekarza z pacjentem (lekarz rozmawia bezpośrednio z chorym, a nie z jego rodzicem).

Drugim kluczowym tematem podjętym przez pulomonologów była Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc (POChP), która jest chorobą masową, ale wciąż mierzy się z dużym wyzwaniem jakim jest diagnostyka. Szacuje się, że w Polsce na POChP choruje od 2 do nawet 3,4 miliona osób. Oficjalnie zdiagnozowanych w systemie jest zaledwie 1,3 miliona, setki tysięcy ludzi nie wie, że choruje.
„Badania pokazują, że zaledwie 25% społeczeństwa w ogóle słyszało o POChP. Dla porównania, wiedza o nadciśnieniu tętniczym czy cukrzycy typu 2 przekracza 70–80%. Nawet wśród osób ze zdiagnozowaną chorobą aż 70% nie kontroluje jej prawidłowo, a pacjenci rzadko zgłaszają się na regularne wizyty kontrolne” – przytoczyła alarmujące dane dr Czajkowska-Malinowska, argumentując że choć w Polsce dostępne i refundowane są nowoczesne leki wziewne, a na horyzoncie pojawiają się terapie celowane i biologiczne (dla pacjentów z zapaleniem typu 2), rewolucja ta nie przyniesie skutku, jeśli pacjenci nie zostaną wcześnie zdiagnozowani.

Zarówno dr Czajkowska-Malinowska, jak i prof. Tadeusz Zielonka mocno akcentowali konieczność zmian w pulmonologii o charakterze systemowym. „Nasza strategia jest spóźniona o 20 lat. Inne kraje zaczęły ten proces dwie dekady temu. Musimy zdać sobie sprawę, że to jest prawdziwe wyzwanie” – alarmował prof. Zielonka. Choroby układu oddechowego mają charakter holistyczny. Nieleczone POChP drastycznie zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych (zawałów, udarów). Choroby płuc zajmują 3. i 4. miejsce na liście najczęstszych przyczyn zgonów (zaraz po zawałach i udarach).

Pandemia COVID-19 brutalnie obnażyła niedofinansowanie i niedoszacowanie pneumonologii, kiedy to oddziały torakochirurgiczne i chorób płuc masowo przekształcano w zakaźne, co na długie miesiące zatrzymało diagnostykę raka płuca czy POChP. Podobnie jak w kardiologii czy onkologii, pneumonologia potrzebuje jasnej, skoordynowanej ścieżki pacjenta. Nadzieją jest rozwój opieki koordynowanej w POZ (obejmującej m.in. budżet powierzony, edukację pacjenta i spirometrię), jednak sukces zależy od sprawnego przepływu chorych między lekarzami rodzinnymi a specjalistami. Mamy narzędzia i nowoczesne leki, które mogą ratować życie i drastycznie ograniczyć liczbę hospitalizacji. Czas, aby właściwa organizacja systemu ochrony zdrowia nadążyła za nauką i potrzebami pacjentów.